Boğaziçi'nde "Çağdaş Sanat" Röportaj Dizisi, 2010

MentalKLİNİK (Yasemin Baydar-Birol Demir, 2000, İstanbul)

Fatma Kahraman, Boğaziçi Üniversitesi, fatma.kahraman@boun.edu.tr

 

Yasemin Baydar ve Birol Demir tarafından 2000 yılında hayata geçirilen Mentalklinik; üretimin yapıcısı, tüketicisi, kullanıcısı, seçicisi ve tasarımcısı olma konumlarının sorgulandığı projelerini adeta bir klinikte ele alır gibi inceliyor. MentalKLİNİK’in 8 yıllık arşivinde yer alan Uyku (2001), Oyun(2002) , Kopya (2003) projeleri Nişantaşı'ndaki kendi mekânlarında sergilenirken, Self (2004) Luksemburg'ta sergilendi. Şimdilerde ise heyecan uyandıran yepyeni bir proje için çok yoğun bir tempoda çalışıp durmadan seyahat ediyorlar.

Fatma Kahraman: MentalKLİNİK nasıl ortaya çıktı? MentalKLİNİK sanat, tasarım, üretim ve tüketim kavramlarını hangi perspektiflerden ele alıyor? Sanıldığı gibi post yapısal bir form arayışı da var denilebilir mi? Genel olarak amacı nedir?

MentalKLİNİK: ‘Amaç’ sanatın konusu değildir. 20. Yüzyıldan 21. Yüzyıla geçtiğimiz bu yıllarda değişen üretim tüketim ilişkileri de, sanat-tasarım’ın birbirine yaklaşan, bir o kadar da uzaklaşan ve birbirini konu edinen bu iki alan da bizim için zengin bir kaynak.

Sanayi devrimi sonrası yoğun olarak desteklenen uzmanlaşma, katı disiplinler, yapıların içinde hapsolma durumunun yarattığı çarpıklığın ve koltuk kavgalarının farkındayız. Tüm bu tanımlı formlardan uzaklaşırken hele post-yapısalcı damgasını sahiplenmeyecek kadar disipline olmayan bir ruh haline sahibiz.

Fatma Kahraman: Çalışma alanınızı somut sayabilir miyiz? Yaptığınız iş çeşitli şekillerde kategorize edilmeye çalışılıyor. Sizin bu konuda değerlendirmeniz nedir?

MentalKLİNİK: Yukarıda da bahsettiğimiz gibi kategorizasyon bugünün çarpık düzeninin sebebi. Biz kategorileri esnetmek ve kırmak için üretimde bulunuyoruz. Somut, soyut, sanat, belgesel, pentür, vb. hepsi kendi kurallarını koyarak kuralları ile boğuşan kategoriler. Bunların dışında kalan sonsuz boşluk bizim için imkânlı alan.

Fatma Kahraman: Nesneleri ara yüzler olarak ele alıyorsunuz. Peki, izleyiciden kurmasını beklediğiniz özne- nesne- zaman ilişkisi nedir?

MentalKLİNİK: Evet, nesneler, eserler duyularımızın ilişki kurduğu ara yüzler ve özellikle tasarım alanında ideolojik olarak çalışılan ara yüzler. Mentalklinik’in yarattığı her form ve eser farklı bir ilişki tarif edebilir. Lineer zaman anlayışını dikkate değer bulmuyoruz.

Fatma Kahraman: Türkiye ve dünyada yeni medya sanatının konumunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Örneğin Türkiye'de “yeni medya sanatı” diye üniversitede okutulan bir bölüm yok henüz. Gelecekte durumu nasıl görüyorsunuz?

MentalKLİNİK:“Yeni medya sanatı” da bir başka kategori. İfade biçimleri her yüzyılda, her dönemde değişebilir. Mediumla tanımlanan bir sanat anlayışı kısıtlayıcı.

Fatma Kahraman: Peki MentalKLİNİK'in Türkiye ve dünyada kendini ve sanatını konumladığı yer nedir?

MentalKLİNİK: Kendimize ait bir alan açmakla ilgileniyoruz. Mentalklinik’i biz konumlandıramayız, bu eleştirmenin görevidir.

Fatma Kahraman: 1998 yılından “Uyku” ile başlayıp 2004 yılında Luxembourg'taki ”self01” ardından 2008 yılı boyunca sergilenen “Etiket bulutu” projelerinde genel olarak temaların ortaya çıkışını sağlayan kavramlar, kavramdan proje ve üretim sürecine dek izlenen yol ve formatlar neler?

MentalKLİNİK: ‘uyku, oyun, kopya, self’ farklı bir çalışma biçimini, farklı bir ilişki formunu öneriyordu. 2007 sonrası gerçekleştirdiğimiz sergiler başlıkları ile farklı ilişkiler kurdular.

Fatma Kahraman: Projelerde fikrin somutlaşmasında kullanılan analog-dijital teknoloji gibi yeni medya elementleri ve geleneksel sanat figürlerinin dağılımı nedir?

MentalKLİNİK: Özellikle bugün ,kişisel olan kadar küçük gruplar ve mass fikirler sahte bir demokrasi yanılsaması ile eşitlenirken bu sorunun cevabı çok muğlâk bizce.

Fatma Kahraman: MentalKLİNİK'in “dondurulmuş zaman anlayışı” tam olarak ne anlama anlama geliyor?

MentalKLİNİK: Zamanı lineer varsaymıyoruz. Dondurulmuş zaman’; Zamanlar, dönemler, coğrafyalar arasında bir ilişki kurduğumuz, fragmanları bir araya getirdiğimiz 3 boyutlu bir zaman anlayışı…‘Yani 360 derece ilişki kuran, içinde gezinti yapılabilecek içinde çok yönlü hareket edilebilen bir zaman.

Fatma Kahraman: Kendi projeleriniz dışında yer aldığınız başka proje ve alanlar var mı?

MentalKLİNİK: Türkiye’de ve dünyada galeri, enstitü, müze ve özel mekânlarda sergiler yaptık. Documentalklinik ile basılı mecrada işler ürettik.

Fatma Kahraman: Şu an hazırlamakta olduğunuz proje hakkında bilgi vermeniz mümkün mü? Yoksa yeni projeniz hakkında bilgi sahibi olmak için bir süre daha beklememiz mi gerekecek?

MentalKLİNİK: Evet, beklemekte yarar var. Yeni bir projeye hazırlandığınız bu seyahat ve araştırmalarla dolu değerli zamanınızı ayırıp katıldığınız için teşekkür ederim.

Fatma Kahraman: Yeni projenizde başarılar mentalKLİNİK!

MentalKLİNİK: Rica eder, iyi dersler dileriz.